Khoảng cách lắp đầu báo khói theo TCVN 5738
Không ít nhà xưởng đã lắp đặt đầy đủ đầu báo khói, tủ trung tâm, chuông còi báo động nhưng hệ thống vẫn phát hiện cháy chậm hoặc bỏ sót cả một khu vực rộng. Nguyên nhân phổ biến không nằm ở chất lượng thiết bị mà ở khoảng cách bố trí đầu báo sai so với tính toán kỹ thuật, khiến vùng khói tụ ở góc xưởng, dưới dầm mái hoặc gần cửa gió không nằm trong phạm vi cảm biến hiệu quả của bất kỳ đầu báo nào.
TCVN 5738 là tiêu chuẩn quốc gia về hệ thống báo cháy tự động, trong đó có các nguyên tắc bố trí khoảng cách đầu báo cháy theo diện tích, chiều cao và hình dạng trần. Bài viết này tổng hợp các nguyên tắc chung thường được áp dụng để chủ đầu tư, nhà thầu có góc nhìn tổng quan trước khi làm việc với đơn vị thiết kế.
Lưu ý quan trọng trước khi đọc tiếp: nội dung dưới đây mang tính tổng hợp tham khảo dựa trên các nguyên tắc phổ biến của TCVN 5738. Tiêu chuẩn có thể được sửa đổi, bổ sung theo từng phiên bản, và số liệu chi tiết theo từng loại trần, từng chiều cao cụ thể cần tra cứu trong văn bản tiêu chuẩn hiện hành hoặc thông qua đơn vị thiết kế PCCC có chuyên môn. Doanh nghiệp không nên tự áp dụng số liệu ước lượng cho bản vẽ thi công thực tế mà chưa được đơn vị tư vấn xác nhận, vì sai lệch có thể dẫn đến vướng mắc khi thẩm duyệt, nghiệm thu.
1. Căn cứ TCVN 5738
TCVN 5738 quy định yêu cầu kỹ thuật đối với hệ thống báo cháy tự động, trong đó có phần nói về nguyên tắc lựa chọn loại đầu báo (khói, nhiệt, kết hợp), cách phân vùng bảo vệ và khoảng cách lắp đặt tương ứng với từng loại công trình, từng loại trần. Đây là tài liệu gốc mà đơn vị thiết kế PCCC bắt buộc phải căn cứ khi lập bản vẽ hệ thống báo cháy, đồng thời cũng là cơ sở để cơ quan chức năng đối chiếu khi thẩm duyệt, nghiệm thu công trình.
Với nhà xưởng, việc áp dụng đúng tiêu chuẩn không chỉ để “cho có” hồ sơ hợp lệ, mà quyết định trực tiếp đến việc hệ thống có phát hiện cháy kịp thời hay không trong tình huống thực tế, đặc biệt tại các khu vực có trần cao, nhiều dầm, kết cấu mái phức tạp như xưởng cơ khí, xưởng dệt may, nhà kho có giá kệ cao.
2. Khoảng cách tối đa giữa các đầu báo
Nguyên tắc chung là mỗi đầu báo khói được tính toán để bảo vệ hiệu quả một diện tích sàn nhất định, và diện tích này là cơ sở để suy ra khoảng cách tối đa cho phép giữa hai đầu báo liền kề trên cùng một trần. Diện tích, khoảng cách bảo vệ cụ thể thay đổi theo chiều cao trần: trần càng cao, khói cần nhiều thời gian hơn để bốc lên tới cảm biến và loãng ra trên diện rộng hơn, nên khoảng cách giữa các đầu báo thường phải thu hẹp lại so với trần thấp để đảm bảo độ nhạy phát hiện.
Đây là lý do vì sao bản vẽ thiết kế hệ thống báo cháy cho nhà xưởng không thể áp dụng một mật độ đầu báo chung cho mọi công trình, mà phải tính toán riêng theo chiều cao thực tế, đặc biệt với các xưởng có trần cao trên 6-9m như xưởng lắp ráp, kho chứa hàng hóa cồng kềnh.
3. Khoảng cách đến tường, trần và vật cản
Bên cạnh khoảng cách giữa các đầu báo với nhau, tiêu chuẩn còn quy định khoảng cách tối thiểu từ đầu báo đến tường và đến các vật cản trên trần như dầm, xà, hệ thống ống gió, đèn chiếu sáng lớn. Đầu báo đặt quá sát tường hoặc quá gần vật cản có thể rơi vào vùng khí lưu thông kém, khiến khói khó tiếp cận cảm biến đúng thời điểm.
Với nhà xưởng có hệ dầm mái lộ, khoảng trống giữa các dầm cần được tính là các “khoang” riêng để bố trí đầu báo hợp lý, tránh tình trạng khói bị dầm mái chặn lại và tụ ở một phía trong khi đầu báo lại đặt ở phía còn lại.
4. Ảnh hưởng của trần cao, trần thấp và mái dốc
Nhà xưởng công nghiệp thường có hai dạng trần phổ biến ảnh hưởng lớn đến cách bố trí đầu báo: mái tôn dốc và trần cao dạng nhà thép tiền chế. Với mái dốc, khói có xu hướng tụ lên đỉnh mái trước khi lan ra hai bên, nên đầu báo thường cần được ưu tiên bố trí gần khu vực đỉnh mái thay vì rải đều tuyệt đối trên toàn bộ diện tích trần.
Với trần cao trên khoảng 9-12m trở lên, một số loại đầu báo khói quang điện thông thường có thể giảm hiệu quả phát hiện do khói loãng và mất nhiều thời gian để lên đến độ cao lắp đặt. Đây là những trường hợp đơn vị thiết kế cần cân nhắc bổ sung giải pháp phát hiện cháy khác phù hợp hơn (ví dụ đầu báo nhiệt kết hợp, hệ thống dò khói dạng hút mẫu) thay vì chỉ dùng đầu báo khói quang điện thông thường theo mật độ tính toán cho trần thấp.
5. Lỗi thường gặp khi lắp sai khoảng cách
Lỗi phổ biến nhất là thi công không đúng theo bản vẽ đã thiết kế, tự ý điều chỉnh vị trí đầu báo để thuận tiện đi dây hoặc tiết kiệm vật tư mà không tính lại phạm vi bảo vệ, dẫn đến những “vùng chết” không được đầu báo nào bao phủ hiệu quả. Một lỗi khác là dùng chung một mật độ lắp đặt cho toàn bộ nhà xưởng dù có khu vực trần cao thấp khác nhau, hoặc bỏ qua ảnh hưởng của các cụm máy móc, giá kệ cao che khuất luồng khói bốc lên trần.
Ngoài ra, nhiều công trình lắp đầu báo sát quạt thông gió, cửa gió điều hòa mà không tính đến việc luồng khí cưỡng bức có thể làm loãng khói trước khi tới được cảm biến, khiến thời gian báo cháy bị kéo dài hơn dự tính trong bản vẽ.
6. Cách kiểm tra tuân thủ tiêu chuẩn
Để kiểm tra một hệ thống đã lắp có tuân thủ khoảng cách theo tiêu chuẩn hay không, cách đáng tin cậy nhất là đối chiếu vị trí thực tế thi công với bản vẽ đã được đơn vị thiết kế tính toán và, với công trình thuộc diện phải thẩm duyệt, đối chiếu với bản vẽ đã qua thẩm duyệt. Doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào cảm quan “nhìn thấy đủ đầu báo là được” mà cần yêu cầu đơn vị thi công cung cấp hồ sơ hoàn công thể hiện rõ vị trí từng đầu báo so với bản vẽ gốc.
Với các công trình đã đưa vào sử dụng lâu năm hoặc có cải tạo, mở rộng mặt bằng, việc rà soát lại khoảng cách đầu báo theo hiện trạng mới (thay đổi công năng, dựng thêm vách ngăn, thay đổi chiều cao giá kệ) cũng là bước nên làm định kỳ, vì bố trí đã đúng tại thời điểm lắp đặt ban đầu không có nghĩa là vẫn còn phù hợp sau khi mặt bằng thay đổi.
7. Tư vấn thiết kế miễn phí
Việc tính toán chính xác khoảng cách, mật độ đầu báo khói theo TCVN 5738 đòi hỏi khảo sát thực tế chiều cao trần, kết cấu mái, bố trí máy móc và tham chiếu đúng phiên bản tiêu chuẩn hiện hành, không nên áp dụng máy móc theo kinh nghiệm từ công trình khác. HTP Thiên An hỗ trợ khảo sát và tư vấn phương án bố trí đầu báo khói phù hợp cho nhà xưởng, nhà máy tại Bắc Ninh và khu vực lân cận, sử dụng các dòng sản phẩm như [đầu báo khói quang điện địa chỉ Hochiki ALN-V](/dau-bao-khoi-dia-chi-hochiki-aln-v/) kết hợp [tủ trung tâm báo cháy Chungmei CM-P1](/tu-trung-tam-bao-chay-chungmei-cm-p1/) cho các công trình cần giám sát chi tiết theo từng khu vực.
Doanh nghiệp có nhu cầu khảo sát, tư vấn bố trí đầu báo khói đúng tiêu chuẩn cho nhà xưởng có thể liên hệ hotline 0916.627.774 hoặc số tư vấn 0912.548.338 để được hỗ trợ, đồng thời nên đối chiếu thêm với bản đầy đủ của TCVN 5738 hiện hành hoặc đơn vị tư vấn thiết kế trước khi phê duyệt bản vẽ thi công chính thức.
Sản phẩm liên quan: Đầu báo khói địa chỉ Hochiki ALN-V | Tủ trung tâm báo cháy Chungmei CM-P1
